Сайт учителя начальных классов
.
Қаладағы мәдени орныдар туралы мәтіндер. Зат есімнің септелуі

Қаладағы мәдени орныдар туралы мәтіндер. Зат есімнің септелуі

Қазақ тілі пәнінен сабақ жоспары

Колледж Петропавл гуманитарлық колледж Оқытушы Искакова Ж.Ж.
Топ УИЯ-2-18 Курс Студенттер саны 13 Тақырып Қаладағы мәдени орындар туралы мәтіндер. Зат есімнің септелуі.
Құндылық: Қиянат жасамау Қасиеттер: барлық дін мен мәдениетті құрметтеу; оймен, сөзбен, не болмаса іспен тірі жанға зиян келтірмеу; әлеуметтік әділеттілік.
Сабақтың әдісі: Бейнеролик технологиясы, 4/3/2 әдісі (топтық жұмыс), АКТ,
Сабақтың типі: Жаңа білім беру
Сабақтың түрі: Аралас сабақ
Күтілетін нәтиже:
- Сөйлеу дағдылары артады.
- Өздігінен тақырыпты меңгереді.
- Өз ойларын еркін жеткізе алады.

Мақсат: Қаладағы мәдени орындар туралы мәтіндермен жұмыс істей отыра білімдерін арттыру. Ойларын үш тілде жеткізуге машықтандыру. Студенттердің өз бетінше жұмыс жасау дағдыларын, шығармашылық қабілеттерін дамыту, білім мен білік дағдысын қалыптастыру. Пәнге қызығушылығын арттыру. Мәдениеттілікке, әдептілікке, табандылыққа баулу.
Міндеттері:
1. Білім алушылардың мәдени орындар туралы білімдерін жетілдіріп, алған білімдерін тәжірибеде қолдануға үйрету;
2. Білім алушылардың ауызекі сөйлеу тілдерін жаттықтырып, өз ойларын үш тілде толық жеткізе білуге үйрету;
3. Білім алушыларды барлық дін мен мәдениетті құрметтеуге, оймен, сөзбен, не болмаса іспен тірі жанға зиян келтірмеуге және де әлеуметтік әділеттілікке тәрбиелеу.
Ресурстар: Интербелсенді тақта, стикерлер, маркер, үлестірме қағаздар, слайдтар, қиықшалар
Сабақ барысы:
Ұйымдастыру кезеңі. Оқушылар кірген бетте қиылған түрлі түсті қағаздарды алады. Түсіне қарай топтарға бөлінеді.
- Сәлеметсіздер ме!
- (Кезекшімен әңгімелесу.)Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.
Сыртқы интеграция
- Тыныштық сәті: «Орманға саяхат»
Көзімізді жұмамыз, терең демаламыз, әр демімізбен өзімізді еркін, тыныштықта сезінеміз.
Қазір біз орманға дем алуға барамыз. Елестетіңіз, кабинеттен шығып, дәлізден өтіп, далаға бет алдыңыз.
Таза ауаны сеземіз, самал ескен жылы жел мен күннің нұры ақырын ғана бетімізден өбеді, шашымызды сипайды.
Біз ақырын орманға қарай бет аламыз. Абай болайық, жердегі жәндіктерді аяғымызбен басып кетпеуге тырысайық. Бір минутқа тоқтап, айналамыздағы әсемдікке көз салайық. Құлпырып өскен гүлдердің иісі мұрынды жарады, қандай керемет иіс! Айналамыздағы әрбір әсемдікті көзімізден таса қылмай, ары қарай бет аламыз.
Орманның ішіне де келдік. Құстардың әсем әуені, шөптердің сыбдыры жан дүниемізді жаулап алғандай. Айналамызда түрлі ағаштар. Сол ағаштың ішінен бір қайыңды таңдап алыңыз. Бауырында отырып, біраз тыныстап алыңыз.
Мен бақыттымын, менің жан дүнием тыныш. Табиғат қандай тамаша! Мен табиғаттың бір бөлшегімін, менің табиғатқа зияным тимеуі керек, кез- келген уақытта мен осы ағаштың түбіне келіп дем аламын.
Енді орнымыздан ақырын тұрып, айналамызға тағы көз жібереміз. Келген ізімізбен, колледжге қарай аяңдаймыз. кабинетке келіп өз орнымызға отырайық.
Тыныштық пен разылықты жүрегімізде сақтап, көзімізді ашамыз, бір-бірімізге қарап күлімсірейміз.
Сұрақтар:
1.Қандай сезімде болдыңыздар?
2.Тыныштық сәтінен алған әсерлеріңіз қандай?
3. Қиянат жасау дегенді қалай түсінесіздер?
4. Өздеріңізге немесе туысқандарыңызға қиянат жасаса қандай сезімде болар едіңіздер?
Ешкімге де қиянат жасауға болмайды.
Оқытушының сөзі: Студенттер, тыныштық сәттен алған сезімдерімізді күні бойы сақтауға тырысайық
1. Үй жұмысын тексеру.
Өткен сабақта Қазақ ауылының тіршілігі, шаруашылығы жайлы өткен болатынбыз.
Өткен сабақта танысқан сөздерді қайталайық.
Сөздерді қайталау.

ІІ. Жаңа сабақ
-Тақтаға назар аударайық
1. Фильм дидактикасы. Фильмге дейінгі тапсырма.
1. «Мәдениет» деген сөзді қалай түсінесің?
2. Мәдениет қандай сөздермен байланыстырар едің?
3. Өз мәдениеттілігің жайлы не айта аласың?
Видео көрсету.
Фильмнен кейінгі тапсырма.
1. Фильмнен не көрдің?
2. «Мәдени орын», «Мәдениетті адам» дегенді қалай түсінесің?
3. Мәдени орынның адамның мәдениеттілігіне қатысы бар ма?
4. Қазақстан қандай ел? Қазақ елі бола тұра неліктен мешіттер мен бірдей храмдар мен шіркеулер орнатылған?
Қазақстан көп ұлтты ел. Қанша ұлт болса сонша мәдениет, дін бар. Бір ел болғандықтан әр елдің дінін, тілін, мәдениетін құрметтеуіміз керек.
Осыдан көріп отырғанымыздай бүгінгі тақырыбымыз: Қаладағы мәдени орындар. Зат есімнің септелуі. Бүгінгі күнді, тақырыпты жазып қойыңыздыр.
2.Дәйексөз
«Көшпелілер Орхон-Енисей жазбаларынан басқа ештеңе дүниеге әкелмесе де, әлемдік мәдениетке қомақты үлес қосқан халықтар арасынан ойып орын сұрауға хақылы. Олар бізге керемет храмдар мұраға қалдырған жоқ, олар оқ-дәрі (порох) де, қағаз да ойлап тапқан жоқ. Бірақ тасқа мәңгілікке қашалған немесе халық зердесінде бағзыдан сақталған әдеби ой солардан кем маңызды мәдениет элементтері деп кім айта алады?!»
(Олжас Сүлейменов)
Олжас Омарұлы Сүлейменов (1936) - орыс тілді қазақ ақыны, тілтанушы, саясаткер, ядролық қару-жарақтарды жаппай қолдануға қарсы тұрушы, Төтенше және Өкілетті Елші. Қазақстанның Еңбек Ері (18.05.2016 ж.)
-Олжас Сүлейменовтың бұл сөзін алған себебім Орхон-Енисей жазбаралы тарихи маңызы бар мәдени мұра екенін басып айтқан.
Талдау:
- Орхон-Енисей жазбалары жайлы не білесіздер?
- Оның маңызы қандай?
- Бүгінгі тақырыбымызға қатысы бар ма?

3.Менің не екенімді болжа? (Қиыма қағаздарды әр топқа тарату. Қағаздарды жинап, не туралы екенін болжап айтады.)
1. Қарым-қатынас, Абай Құнанбайұлы, А.С. Пушкин, 2006 жылы ашылған.
2. Абылай хан, 1821 жыл салынған, 2008 жылы ашылды, қыстақ.
3. Көпес Юзефович, көркем, өнер, экспонаттар, үйі, бар.
Қима қағаздар бойынша мәтін тарату
4.Мәтінмен жұмыс. 4/3/2 әдісі (топтық жұмыс).
Мәтін тарату.
1 топ – Абай-Пушкин, Ағынтай-Қарасай батырлар ескерткіштері
2- топ - Абылайхан резиденциясы
3- топ - Көркем өнер мұражайы
Юзефовичтің үйі, Облыстық көркем өнер мұражайы
Көпес Юзефович Петропавлда ең ықпалды адамдардың бірі болды. Оның ерекше үйі-ағаш сәулет ескерткіші-XX ғасырдың басындағы Петропавл элитасының талғамы туралы жарқын түсінік береді.
Сібірде танымал және бай орман өнеркәсібі үй салуға атақты сәулетші Павел Зенковқа тапсырыс берді. Оның архитектурасы 1890-шы жылдары танымал модельдік стильге сәйкес келеді.
Сыртқы сұлулықтан басқа, туристің ғимараттың ішіне кіргенде үлкен әсер аласың. Мұнда облыстық көркем өнер мұражайы орналасқан. Оның экспонаттарының арқасында өлке мәдениеті туралы жалпы түсінік алуға болады.
Мұнда 5 мыңнан астам экспонат ұсынылған: Владимир Фаворский, Рудольф Хачатрян, Әбілхан, Қастеев, Әубәкір Исмаилов, Николай Хлудов, мүсіндер мен графика, сәндік-қолданбалы өнер заттары, этнография заттары.
Абай мен Пушкин мүсін композициясы
Бұл мүсіндік композиция Қазақ және Ресей халықтарының екі ұлы ақындарына арналған. Ол екі мәдениет достастығын бейнелейді: ақын фигуралары арасында өмір ағашы — өмір мен гүлденудің, уақыт пен ұрпақ бірлігінің мифологиялық символы, мәңгілік символы.
Мүсінші Қазбек Сатыбалдинов пен зодчими Сұлтан Баймағанбетов пен Валерий Затай құрған ескерткіштің ашылуы 2006 жылғы естелік күнге орайластырылған. Бұл жыл Ресейде Абай жылы деп жарияланды, ал Қазақстанда — Пушкин.
Қарасай мен Ағынтай батырларына арналған ескерткіш
17-ші ғасырда Есім ханның туының астында шапрашты руынан шыққан Қарасай мен арғын руынан шыққан Ағынтай атақты батырлар бұл жерді басқа жер басқыншыларынан қорғады. Есім ханның жоңғар жаулап алушыларына қарсы ауыр күресте әскери қолды он сегіз жасар батыр Қарасай басқарған, ал Ағынтай әрқашан оның көмекшісі және сенімді досы болған. 48 жыл бойы ажыраспаған батырлар 200-ден астам қан шайқастарына қатысқан.
1999 жылы Погодин атындағы театр алдындағы алаңға Алдын ала салынған тұғырға аты аңызға айналған Қарасай батыр мен Ағынтай батырларының бейнелері қойылды. 1999 жылдың 22 маусымында ҚР Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың қатысуымен ескерткіш ашылды.
Абылай хан резиденциясы
Абылай (Әбілмансұр) Қазақ ордасының ханы – қазақ мемлекеттігінің тарихындағы ұлы мемлекет қайраткері. Абылай ханның арғы ата тегі Шыңғысханның ұлы, Жошы ханның ұрпағы ,әйгілі Қазақ ордасының негізін қалаушы Әз Жәнібектен шыққан. Ол ақылды саясаткер, сауатты дипломат, талантты қолбасшы болды.
1771 жылы Түркістан қаласында үш жүздің хандары, сұлтандары, батырлары бір хандықтың астына бірігіп Абылайды Қазақ хандығының ханы етіп көтерді. Абылай ханның сұрауымен және патша үкіметінің рұқсатымен Әулие Петрдің бекінісіне келу үшін 1765 жылы Яңғыстау тауында Есіл өзенімен жоғары ағаш үй салынды.
Үй және оның айналасындағы жер мекендеу ғана үшін емес сонымен қатар дау-жанжалды шешетін жерге арналды. Ел аузынан түспейтін аңыз бойынша патша үкіметінің бекітуімен 1821 жылы Орта жүздің ханы - Абылай ханның ұлы Уәли хан болғаннан кейін Петропавлдың жоғары форштадында екі қабатты тас үй салынды. Содан бері Петропавл қаласында Орта жүз ханының қысқы резиденциясы болды.
Өлкетанушылардың айтулары бойынша Абылайдың резиденциясы таудағы бірінші құрылыс болған. 21.08.2008 ж. резиденция Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевпен ашылды. Кешен құрамына Абылай ханның үйі, Абылай ханның кеңсесі, келушілерге арналған үй және монша кіреді.

5.Өздік жұмысы. (Кестемен жұмыс)
6.Зат есімнің септелуі. Жетіген жайлы аңыз.
Ой қозғау. (Септіктерді қайталау)
- Атау қайтыс болғанда кім үнсіз егілді? – шал
- Ілік қайтыс болғанда шал не деді? – ненің зияны, кімнің көзі тиді екен деді.
-Барыс қайтыс болғанда шал не деді? – кімге айтып жылайын, неге ғана өлді екен? – деді.
- Табыс өлгенде не деді? – нені айтып, кімді ғана қарғайын деді.
- Жатыс ұлы өлгенде не деді? – кімде кетті обалың, неде жатып көз жұмдың? – деді.
- Шығыс қайтыс болғанда не деді? – неден қайтыс болдың, кімнен сені сұрайын? – деді.
- Көмектес ұлы қайтыс болғанда шал не деді? – кіммен өмір сүрмекпін, енді немен шұғылданамын? - деді.
5. Септеу - жетіген.
Қазақ тілінде 7 септік бар. Қазақ халқында 7 деген сан өте киелі сан болып саналады, себебі
Жеті ата. Бұл – қазақ халқының дәстүрлі салт-санасында адамның ата жағынан тегін таратудың нақты жүйесі. Әрбір қазақ баласы өзінен бастап жеті атасының аты-жөнін білуге міндетті. Мұны әке-шешесі, ата-әжесі үйретіп, жаттатуға тиіс.
Жеті жұт. 1. Құрғақшылық. 2. Жұт (мал қырылу). 3. Өрт. 4. Оба (ауру). 5. Соғыс. 6. Топан су. 7. Зілзала (жер сілкіну).
Жеті жоқ. 1. Жерде өлшеу жоқ. 2. Аспанда тіреуіш жоқ. 3. Таста тамыр жоқ. 4. Тасбақада талақ жоқ. 5. Аллаһта бауыр жоқ. 6. Аққуда сүт жоқ. 7. Жылқыда өт жоқ.
Жеті қазына. Ол жөнінде пікір талас көп. Алайда қазақтар ертеде жеті қазынаға мыналарды жатқызған: 1. Ер жігіт. 2. Сұлу әйел. 3. Ілім-білім. 4. Жүйрік ат. 5. Құмай тазы. 6. Қыран бүркіт. 7. Берен мылтық.
Сонымен қатар әлемнің жеті кереметі бар: 1. көру, 2. есту, 3. сөйлеу, 4. сүю, 5. сезіну, 6. ойлау, 7. қуану
Осы аталып өткен 7 керемет бірінде болса, бірінде жоқ, сол зағип жандарға сөзбен болсын, іспен болсын қиянат жасамаңыздар. «Арайлап, атқан таныңыз осы 7 кереметке толы болсын!» дегім келеді.
Септеу
5.Жақшаны ашып, септік жалғауларының дұрыс нұсқасын қойып жазыңдар.
Біздің сыныпқа жаңа жиһаз (-ды/-ты) кіргізді.
Оқушылар сабақ кестесі (-н/ -ні ) жазып алды.
Бүгін біз (-ге/- ке) бақылау жұмысы болады.
Олар біп апта (-ға/-қа) сабақтан сұранды.
Менің қарындасым (-а/-ға) ағылшын тілін үйрену керек.
Біз өткен аптада мұражай (-да/-ға) болдық.
Олар ашық түсті бояу (-мен/-пен) сурет салды.
Мен теледидар (-дан/-тен) қызық жаңалық естідім.

7. Мәтінмен жұмыс
Жүз жыл бұрын жергілікті көпес Халит Янгуразов сауда істері бойынша Петербургке барды. Онда ол сұлу қызды кездестіріп, оған ессіз ғашық болады және оған өмірлік жары болуына ұсыныс жасайды. Алайда қыз Халит Петропавл қаласында әкесінің үйінің дәл көшірмесін салса ғана тұрмысқа шығатынын айтып, шарт қояды. Ғашық көпес қыздың шартына келісті. Аңыз бойынша, ол тіпті итальяндық сәулетшіні шақыртып, Халит үйді салды....
Бұл оқиғаның шынайылығы жайлы біз 1906 жылғы Омбы "Иртыш" газетінің күзгі нөмірлерінің бірінде жарияланған кеңістіктегі мақаладан білеміз. Онда былай делінген: "Бесінші қазаннан алтыншы қазанға қараған түні Петропавл қаласында қаланың барлық мұсылман халқын толқытқан оқиға болды: бай көпесші Янгуразова мен оның қызы Дума көшесіндегі өз үйінде кесілген. Бұл оқиға сағат түнгі бірде болған, Ораза айы болғандаықтан үйде ешкім ұйықыға жатпаған. Анасы мен қызы орта бөлмеде шәй шәй ішіп отырғанда кенеттен қолында пышағы бар бір адам кіріп келген. Үй иесінің ұлы төмендегі ас үйге түсіп, жалшыларын көмекке шақырмақ болады, бірақ көмек көрсете алмаған, себебі сыртта зұлымның сыбайластары қорқытып тұрған.Таңертең үй иесі мен қызы өлі табылған. Комодтар ақтарылған, бірақ құжаттары бар бір ғана темір қобдишаны алып кеткен. Мұсылмандар бұл оқиғаға наразылығын білдірді. Олар бірнеше жүз адамның қолы қойылған петицияны өңір бастығына жіберді, онда олар полицияның әлсіз қызметін көрсете отырып, қаладан 35 ұрылар мен қарақшыларды шығарып жіберуді сұрайды...". Сол газет алтыншы қазан күні кешке Ақмола облысының губернаторы Неверов Омбы қаласынан Петропавлға қайғылы оқиғаны анықтау үшін асығыс кетіп қалғанын айтады.
Янгуразовтың ұлы туралы қысқа мәліметтер сақталған, соған қарағанда ата-анасына қарағанда оның тағдыры жақсы болды деген қорытынды жасауға мүмкіндік береді.
Революциялық оқиғалар басталғанда, ол өндірісті жауып, Петропавлдан кетті. Ташкентте тұрып, қартайғанға дейін тұрған және сол жерде жерленген.
• * Мәтінді дауыстып оқу
• * Студенттер кезекпен тұрып, бір-бір мәліметтен айтады. Біріншісі қазақ тілінде, екіншісі орыс тілінде, үшіншісі ағылшын тілінде.
• * Мәтінді аяқтайды (орыс, ағылшын, қазақ тілінде) және пікір айтылады (мәтін қай тілде аяқталса, сол тілде).
Бұл оқиғадан шынайы сүю, сөзде тұру сияқты жақсы дүниелермен қатар, адам өміріне қиянат жасалғанын көріп отырмыз. Дүние үшін адамдарға қиянат жасаған. Ешкімге де, ештенеге де сөзбен, оймен, іспен болсын қиянат жасамау керек.
8. Көп нүктенің орнына тиісті септік жалғауларын қойып жазады.
Біз..... ата кәсібімізбен қазір жастар көп айналыспайды. Жастар..... көбі бұл жұмысты қиын көреді. Олар.... бұл кәсіпке қызығушылығы аз. Бірақ көп адамдар..... жылқы түлігі қызықтырады. Қазір біздің арамызда олар..... бағып, асыл тұқымды жылқылар...... көбейтетіндер бар. Бұл кәсіп.... көп пайда табуға болады, әрі ата кәсібіміз..... жалғастырамыз.
Петропавл қаласы ___________ өзенінің бойында орналасқан. Ол _____ жылы салынған. Ол Солтүстік ___________ облысының орталығы. Солтүстік Қазақстан ж...рін астықты өлке дейді.
Петропавл - ________ орталығы. Онда ________, медицина, _________ колледжі, университет, қазақ және _____ драма театрлары, филармония, кинотеатрлар, _________ сарайы, _________ мұражайы бар.
Петропавл - _______, таза, _______ қала.
Петропавл қаласы Есіл өзенінің бойында орналасқан. Ол 1752 жылы салынған. Ол Солтүстік Қазақстан облысының орталығы. Солтүстік Қазақстан жерін астықты өлке дейді.
Петропавл - мәдениет орталығы. Онда мектептер, медицина, педагогика колледжі, университет, қазақ және орыс драма театрлары, филармония, кинотеатрлар, мәдениет сарайы, өлкетану мұражайы бар.
Конституция көшесі біздің қаламыздың бас көшесі. Мұнда әдемі ғимараттар, саябақ, әмбебаб, көп дүкендер бар.
Петропавл - шағын, таза, әдемі қала.
9. Сұрақ-жауап (Сандар астына жасырылған сұрақтар)
Сұрақ-жауап
Мәдениет, әдептілік туралы қандай мақалдар білесің?
Әдеп басы – тіл. Сәлем түзелмей, әлем түзелмейді.
«Сіз» деген әдеп,
«Біз» деген көмек.
What cultural places are there in your city? There are museums, theaters and entertainment centers in our city.
What did you learn in class today?
Today we learn about of Cultural places in our city
Просклоняйте слово – культура на казахском языке
Сайысқа қатысатын оқушылар керемет сөйлейді – орыс және ағылшын тіліне аудар
Учащиеся, участвующие в конкурсе, отлично разговаривают, Students participating in the competition, talk very well.
Қалада қандай демалыс орындары бар?
Тым, ертең, жол-жөнекей - үстеулерімен сөйлем құрастыр
What kind of museums are there in our city?
regional museum, Museum of art, residence of Abylay Khan
Үстеудің түрлерін ата
10. True/false
Қосымша:
Үй жұмысы. Тарихи ғимараттар жайлы мәліметтер жинап келу.
Қорытындылау. Бағалау
1) Кері байланыс: Бас бармақ – басты мәселе. Бүгін сабақта ең құнды мәселе қандай болды?
Балалы үйрек – бірлесу. Мен топта/жұпта қалай жұмыс жасадым? Кімге көмек бердім?
Ортан терек – ойлану. Мен бүгін қандай білім мен тәжірибе алдым?
Шылдыр шүмек – шынайылық. Сабақ маған ұнады ма? Неліктен?
Кішкентай бөбек – көңіл-күй ахуалы. Мен сабақта өзімді қалайша сезіндім?

2) Сабақты қорытындылап, білім алушыларға бағалар қою.
Соңғы тыныштық сәті.
Көзімізді жұмып, еркін жайғасайық. Енді, бүгінгі өткен сабағымыздан нені түсіндік, қандай жақсы нәрселерді үйрендік, өзімізге нені алдық сол жөнінде ойланайық. Осының барлығын жүрегімізге салып, көкейімізге түйіп алайық. Жайлап, көздеріңізді ашуға болады. Бүгінгі керемет сабақ үшін сіздерге көп рақмет.

ID: 9862 | Просмотров: 19